Νέο κεφάλαιο για τον ρόλο του Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM) ανοίγει η συζήτηση στην Ευρώπη, καθώς το ταμείο που δημιουργήθηκε για τη διάσωση οικονομιών στην κρίση χρέους ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί πλέον ως εργαλείο χρηματοδότησης της άμυνας.
Υπό τη σκιά της ρωσικής επιθετικότητας και της αβεβαιότητας στις διατλαντικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδίως μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στο προσκήνιο της αμερικανικής πολιτικής, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν επειγόντως νέες πηγές χρηματοδότησης για εξοπλισμούς και αμυντικές επενδύσεις.
«Δύναμη πυρός» άνω των 430 δισ. ευρώ
Όπως δήλωσε στο Reuters ο επικεφαλής του ESM, Πιερ Γκραμένια, ο μηχανισμός θα μπορούσε να ενεργοποιήσει πιστωτικές γραμμές για αμυντικούς σκοπούς, αξιοποιώντας τη συνολική δανειοδοτική του ικανότητα που ξεπερνά τα 430 δισ. ευρώ.
Η βασική καινοτομία θα ήταν ότι τα δάνεια αυτά δεν θα συνοδεύονται από σκληρά προγράμματα δημοσιονομικής προσαρμογής, ώστε να αποφευχθεί το «στίγμα» που είχαν τα μνημόνια της προηγούμενης δεκαετίας. Στόχος είναι να στηριχθούν χώρες με υγιή δημοσιονομικά, αλλά περιορισμένα περιθώρια στους προϋπολογισμούς τους.
«Σε μια περίοδο γεωπολιτικής αναταραχής πρέπει να αξιοποιήσουμε πλήρως τα εργαλεία που ήδη διαθέτουμε», τόνισε ο Γκραμένια, προτείνοντας μια πιο ευέλικτη χρήση των προληπτικών πιστωτικών γραμμών.
Από την κρίση χρέους στην ευρωπαϊκή ασφάλεια
Η πιθανή στροφή του ESM έχει έντονο συμβολισμό. Το ταμείο που δημιουργήθηκε για να αποτρέψει την κατάρρευση κρατών-μελών της ευρωζώνης καλείται τώρα να λειτουργήσει ως «ασπίδα» για την άμυνα της Ευρώπης.
Η ιδέα θυμίζει την πρόταση για ειδική αμυντική γραμμή στήριξης που είχε διατυπώσει στο παρελθόν ο Ενρίκο Λέτα, με δυνατότητα δανεισμού έως περίπου το 2% του ΑΕΠ κάθε χώρας και χαμηλό κόστος εξυπηρέτησης.
Πρώτοι ωφελημένοι τα κράτη της Βαλτικής
Ιδιαίτερα σημαντικό θα ήταν το εργαλείο για χώρες πρώτης γραμμής απέναντι στη Ρωσία και τη Λευκορωσία, όπως η Εσθονία, η Λιθουανία και η Λετονία.
Μετά την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία, οι χώρες αυτές έχουν αυξήσει ραγδαία τις αμυντικές δαπάνες τους, σε ορισμένες περιπτώσεις έως και στο 5% του ΑΕΠ. Η πρόσβαση σε φθηνό δανεισμό θα μπορούσε να τους προσφέρει κρίσιμη δημοσιονομική ανάσα απέναντι σε συμβατικές και υβριδικές απειλές.
Περιορισμοί και πολιτικές εγκρίσεις
Τα δάνεια θα αφορούν αποκλειστικά χώρες της ευρωζώνης, αφήνοντας εκτός κράτη όπως η Πολωνία που δεν έχουν υιοθετήσει το ευρώ.
Επιπλέον, ο ιδρυτικός ρόλος του ESM δεν αναφέρεται ρητά στην άμυνα, άρα θα απαιτηθεί πολιτική απόφαση των κρατών-μελών. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να συμφωνήσουν και παραδοσιακά ουδέτερες χώρες όπως η Αυστρία, η Κύπρος, η Μάλτα και η Ιρλανδία.
Το αίσθημα κατεπείγοντος ενισχύεται από τη συνεχιζόμενη ένταση μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία αλλά και από τις πρόσφατες εντάσεις γύρω από τη Γροιλανδία, αυτόνομο έδαφος της Δανίας, που ανέδειξαν πόσο εύθραυστες μπορούν να γίνουν οι ευρωατλαντικές ισορροπίες.
Ο επικεφαλής του ESM ξεκαθαρίζει πάντως ότι, αν ενεργοποιηθεί το εργαλείο, θα υπάρχουν δικλίδες ώστε τα κεφάλαια να κατευθύνονται αποκλειστικά σε αμυντικές δαπάνες, χωρίς να συνδέονται με αναδιάρθρωση οικονομιών ή νέα μνημόνια.
Με άλλα λόγια, ένα ταμείο διάσωσης της κρίσης χρέους θα μπορούσε να μετατραπεί σε ταμείο θωράκισης της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
